Sấy bơm nhiệt là phương pháp sấy sử dụng nhiệt được hấp thu từ môi trường xung quanh và từ dòng khí thải ra từ chính buồng sấy. Bản chất của phương pháp này chính là sấy nhiệt gió. Chỉ khác biệt ở cách cấp nhiệt cho buồng sấy bằng cách bơm nhiệt mà thôi. Máy sấy bơm nhiệt hay bị hiểu nhầm thành máy sấy lạnh.
Về cơ bản, sấy bơm nhiệt cũng sử dụng dòng khí nóng tuần hoàn trong buồng sấy, cấp nhiệt cho sản phẩm và làm hơi nước bốc hơi. Một phần của dòng khí nóng ẩm này sẽ được thải bỏ ra ngoài và thay thế bằng khí tươi. Nhiệt lượng từ khí xả sẽ được tái hồi lại bằng bộ tái hồi nhiệt cũng như dàn lạnh. Nhiệt lượng được hấp thu vào dàn lạnh sẽ được “bơm” trở lại vào buồng sấy thông qua hệ thống lạnh và cấp nhiệt cho dòng khí tuần hoàn qua dàn nóng. Nguyên tắc hoạt động này lý giải từ “bơm nhiệt” (heat-pump) của phương pháp sấy này.
Nội dung chính
Có nên so sánh sấy bơm nhiệt và sấy nóng?
Sấy là quá trình làm khô sản phẩm. Nguyên lý quá trình sấy là cấp nhiệt vào sản phẩm để hơi nước bốc hơi. Khi hàm lượng ẩm hạ xuống mức mong muốn, quá trình sấy kết thúc.
03 tác nhân tác động đến tốc độ sấy bao gồm: nhiệt độ, độ ẩm và tốc độ gió. Nhiệt lượng giúp hơi ẩm hóa hơi. Độ ẩm không khí sấy giúp hòa tan hơi nước. Tốc độ gió giúp hơi nước thoát ra khỏi bề mặt sản phẩm.
Thực ra việc so sánh này khá là “vô tri”. Bởi vì, nếu hiểu đúng, sấy nóng là sấy nhiệt gió, tức là sấy bằng phương pháp đối lưu khí nóng ở áp suất khí quyển. Điều đó có nghĩa, sấy bơm nhiệt cũng chính là sấy nóng. Tuy nhiên, cái từ “sấy nóng” nó mang đủ ý nghĩa tiêu cực để người ta nhét mọi tính chất xấu xa cho nó. Và điều này cũng nhằm tô vẽ thêm rất nhiều “ưu điểm” cho từ “sấy lạnh”, từ mà mọi máy sấy có cái máy nén lạnh đều được gọi tên như vậy. Hiểu cho đúng thì các máy sấy bơm nhiệt, máy sấy hút ẩm… (đang được nhiều người gọi là máy sấy lạnh) đều là máy sấy nóng hết.
Rất nhiều người đang hiểu, ở phương pháp sấy nóng, nhiệt lượng sẽ được tạo ra bởi phương pháp đốt. Nhiên liệu đốt có thể là từ đốt củi, dầu, than, gas, hoặc điện. Tốc độ gió quyết định bởi quạt đối lưu. Độ ẩm không khí sấy được điều chỉnh nhờ quá trình xả ẩm và cấp gió tươi hòa vào buồng sấy. Và một cách hiểu rất sai nữa là sấy nóng là sấy ở nhiệt độ cao. Thực tế, nếu hiểu đúng thì nhiệt độ trên nhiệt độ môi trường thì đã gọi là cao rồi. Phương pháp nào sấy ở trên nhiệt độ môi trường, ở áp suất khí quyển, dùng đối lưu khí nóng thì đều là sấy nhiệt gió hay sấy nóng hết.
Ở phương pháp sấy bơm nhiệt, nhiệt lượng được tạo ra bởi quá trình hấp thụ nhiệt lượng từ môi trường xung quanh và từ chính khí nóng ẩm thải ra từ quá trình sấy. Một phần nhiệt lượng (nhất là giai đoạn đầu khi mới chạy máy) được bổ sung bằng phương pháp đốt. Tốc độ gió cũng được quyết định bằng quạt đối lưu. Độ ẩm không khí được rút xuống bằng việc xả ẩm.
Ưu thế của phương pháp sấy bơm nhiệt
Nhìn vào nguyên lý hoạt động của phương pháp sấy bơm nhiệt, chúng ta có thể nhìn rõ ưu điểm lớn nhất của phương pháp sấy này chính là: Tiết kiệm năng lượng.
Tại sao bơm nhiệt lại tiết kiệm điện thì điều này đến từ hiệu suất truyền tải nhiệt của hệ thống lạnh. Thông thường, trong các hệ thống bơm nhiệt, hiệu suất này (COP) được thiết kế tối thiểu là 1:4, tức là để bơm 4kwh nhiệt vào buồng sấy thì tốn 1kwh điện. Trong khi với phương pháp đốt điện (dùng điện trở, hồng ngoại, vi sóng … ) thì hiệu suất chỉ tối đa là 1:1. Tức năng lượng chuyển đổi tự điện năng thành nhiệt năng. Nói đúng hơn, bơm nhiệt là tuần hoàn nhiệt, còn đốt là chuyển đổi năng lượng.
Nhờ vào việc có thể tuần hoàn nhiệt nên các máy sấy bơm nhiệt khá thoải mái trong việc xả ẩm mà không lo hao hụt nhiệt năng. Nhờ xả ẩm nhiều hơn nên tốc độ sấy cũng nhanh hơn. Tốc độ sấy nhanh hơn sẽ giúp thời gian sản phẩm phải nằm trong buồng sấy ngắn hơn, quá trình oxy hóa cũng xảy ra ít hơn. Nhờ đó, sản phẩm giữ được dưỡng chất nhiều hơn.
Một lưu ý rất quan trọng trong kỹ thuật sấy đó là: Ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng sản phẩm chính là quá trình oxy hóa và tác động của vi sinh, vi khuẩn chứ không phải nhiệt độ.
Điểm yếu của sấy bơm nhiệt
Phương pháp nào cũng sẽ có điểm mạnh và điểm yếu. Sấy bơm nhiệt cũng có 2 nhược điểm chính sau:
- Chi phí đầu tư thiết bị và chi phí bảo trì, bảo dưỡng cao. Lỗi thiết bị cũng dễ xảy ra hơn.
- Nhiệt độ hoạt động bị giới hạn ở mức 80 độ C. Nhiệt độ tối ưu của sấy bơm nhiệt là 50-60 độ C.
Máy bơm nhiệt có kết cấu và thiết bị phức tạp hơn các lò đốt hoặc điện trở rất nhiều. Do đó, chi phí đầu tư máy sấy bơm nhiệt cao hơn sấy nóng từ 30-40%. Máy bơm nhiệt cũng cần phải có quy trình bảo trì định kỳ phức tạp và tốn kém hơn sấy nóng.
Trong một số ứng dụng sấy các sản phẩm không nhạy cảm với nhiệt độ (tức là có thể sấy ở nhiệt độ cao), tốc độ sấy của sấy bơm nhiệt sẽ không nhanh bằng. Ở Việt Nam, chi phí môi trường không bị xiết chặt. Do đó, trong một số trường hợp, hiệu quả kinh tế của phương pháp sử dụng nồi hơi tốt hơn sấy bơm nhiệt.
Chúng ta có thể tổng kết ưu và nhược điểm của sấy lạnh và sấy điện trở, hồng ngoại, vi sóng … qua bảng sau:
| Ưu nhược điểm | Sấy bơm nhiệt | Sấy điện trở, hồng ngoại, vi sóng |
| Tốc độ sấy | Nhanh | Chậm |
| Năng lượng | Tiêu hao thấp | Tiêu hao nhiều |
| Nhiệt độ | Không lên được quá cao | Có thể đạt nhiệt độ cao |
| Chi phí đầu tư | Cao | Rẻ |
| Chất lượng sản phẩm | Tốt | Thấp hơn |
| Khác | Không phụ thuộc nhiều vào thời tiết | Ảnh hưởng lớn bởi thời tiết |
Hiện tại, Hai Tấn đang cung cấp cả hai thiết bị sấy bơm nhiệt và sấy điện trở. Kính mời quý khách hàng tham khảo thêm ở link sau:
- Máy sấy bơm nhiệt: https://maysayhaitan.com/danh-muc/may-say-bom-nhiet-htb/
- Máy sấy điện trở: https://maysayhaitan.com/danh-muc/may-say-dien-tro-htd/
Sấy lạnh thật sự sẽ như thế nào?
Tại thời điểm viết bài viết này, theo những thông tin mà Hai Tấn có được, tất cả các phương pháp sấy hiện hành bao gồm: sấy thăng hoa, sấy chân không, sấy bơm nhiệt, sấy điện, hoặc sấy vi sóng… đều sử dụng chung 1 nguyên tắc: “Truyền nhiệt lượng cho hơi nước, làm chúng bốc hơi và thoát ra ngoài”.
Hiện tại, vào cuối năm 2025, Hai Tấn bắt đầu gọi máy sấy chân không là máy sấy lạnh. Để hiểu rõ vấn đề này, xin quý khách hàng hãy xem bài viết sau: https://maysayhaitan.com/may-say-lanh-la-gi-nguyen-li-hoat-dong-ung-dung/
Nhằm phân biệt dòng máy sấy HTL, dòng máy sấy dòng sử dụng đối lưu khí lạnh khô thì chúng tôi gọi chúng bằng một cái tên mới đúng bản chất hơn: Máy sấy gió lạnh.
Nếu chúng ta sấy ở nhiệt độ lạnh ở áp suất khí quyển, từ 5-20 độ C, có nghĩa chúng ta đã bỏ đi 1 trong 3 tác nhân sấy là nhiệt độ. Lúc này, tốc độ sấy hoàn toàn phụ thuộc vào tốc độ gió và độ ẩm không khí sấy. Và thực tế, tốc độ này rất chậm.
Ngoài tốc độ sấy chậm, sản phẩm sấy cũng phải rất mỏng.
Chúng ta cũng cần chú ý, ngay cả ở phương pháp tiến bộ như sấy thăng hoa hoặc sấy chân không, ở giai đoạn sấy khan, nhiệt độ tác động lên sản phẩm cũng phải nằm ở mức 40-50 độ C thì quá trình sấy mới diễn ra tốt nhất.
Tất nhiên, không phải vì thế mà sấy ở nhiệt độ lạnh (5-20 độ C) không tồn tại. Trên thực tế, những sản phẩm cực kì nhạy cảm với nhiệt độ cao, chứa nhiều tinh dầu… sẽ phải sấy gió lạnh. Trên thế giới cũng có nhiều nghiên cứu về phương pháp sấy này. Hai Tấn cũng đang trong quá trình nghiên cứu và thiết kế các thiết bị hoạt động ở nhiệt độ 5-20 độ C với tốc độ sấy tốt nhất.
Tham khảo danh mục Máy sấy gió lạnh: https://maysayhaitan.com/danh-muc/may-say-lanh-htl/
Như vậy, qua bài viết nhỏ này, Hai Tấn đã cung cấp những kiến thức cơ bản nhất về thuật ngữ sấy bơm nhiệt. Mọi thắc mắc cần tư vấn, kính mong quý khách hàng liên hệ với chúng tôi theo số hotline ở đầu trang web.
